LEGNOOD

Voor poppen (vrouwelijke vogels) is het leggen van een ei een flinke prestatie. Een ei moet alle voedingsstoffen bevatten om een heel kuiken te kunnen laten uitgroeien. Tussentijds steeds even extra voedingsstoffen voor het zich ontwikkelende kuiken bijvullen is er dan ook niet bij. Dat heeft tot gevolg dat ei relatief groot is en door de harde kalkschaal ook weinig meegeeft bij het leggen. Gelukkig gaat het leggen vaak goed omdat de legbeentjes (bekken) extra wijd wordt in de legperiode. Slechts een enkele keer is het ei echt te groot omdat er bijvoorbeeld een dubbele dooier in zit of omdat de eischaal te ruw om het ei vlot kwijt te raken. Blijft het ei te lang zitten dan droogt het slijmlaagje dat het ei bedekt op. Het glijden van het ei door de eileider (leggen) verloopt dan ook stroef of helemaal niet meer. Als het ei te lang blijft zitten kan de eileider ontstoken raken en eventueel stukgaan. Het ei komt dan door deze perforatie los in de buikholte te liggen. Bovendien is er dan een open verbinding tussen de cloaca (poepgat) en de buikholte. Deze dieren sterven vaak aan een bacteriële buikvliesontsteking of bloedvergiftiging.

Symptomen
Als het ei na 48 uur nog niet gelegd is gaat de pop vaak wat bol zitten met een bolle buik . Het lopen en vliegen gaat moeizaam. Nogal eens raakt de achterhand bevuilt met ontlasting. De vogel eet minder of niet meer. Sommige vogels kunnen echter nog wel tot 10 dagen vrij vrolijk lijken. Anderen vogels zijn echter al binnen enkele dagen dood. Snel ingrijpen is dan ook gewenst. Hoe langer men wacht hoe groter de kans is dat er operatief ingegrepen moet worden. Ook geldt dan dat de kans de eileider aangetast raakt en slechts moeizaam meer te hechten is groot is geworden. Soms is het moeilijk om vast te stellen of er inderdaad sprake van legnood is. Een röntgenfoto laat dan meestal heel duidelijk zien of er inderdaad een ei aanwezig is.

Therapie
Meestal komt het ei binnen 24-48 uur vanzelf. Mocht dat niet gebeuren is soms wat extra beweging door (voorzichtig) uitvangen en even in een andere kooi zetten al voldoende voor "het laatste zetje".  Huismiddeltjes als slaolie etc. zijn zelden helpvol en meestal schadelijk. Allereerst verstikt de slaolie de porien in de kalkschaal waardoor het ei uitbroeden vaak niet meer lukt. Bij het afwassen van de olielaag wordt meestal ook het waslaagje van het ei verwijderd. Dit is zeker niet bevorderlijk is voor een goede broed-uitkomst van het ei (uitdrogen). Voorheen probeerde ik vaak het ei er voorzichtig uit te masseren terwijl een assistente of de eigenaar het dier vasthield. Dit ging echter toch nogal eens mis omdat de vogel plotseling zich spande of tegenspartelde. Als het ei kapot gaat snijden de scherven direct door de eileider en sterft de vogel vaak alsnog. Dankzij de zeer veilige vogelnarcose met isofluraan en zuurstof is het makkelijk en veilig om de vogel voor en tijdens het naar buiten masseren van het ei even onder zeil te brengen. Alle spieren verslappen en de vogel spant zich niet meer. In 80% van de gevallen lukt het dan om zonder veel kans op breuk en eileiderperforatie het ei voorzichtig naar buiten de masseren.

Volgens de handboeken zou het inspuiten van het weeënopwekkende middel ocytocine (piton) en/of extra calcium ook moeten kunnen helpen. Helaas heb ik hier zelden of nooit enig succes gezien. Men mag deze therapie dan haast ook wel als achterhaald beschouwen.

Operatie
Als het ei echt te groot is om de legbeentjes te passeren rest er maar een mogelijkheid om de vogel te sparen: een operatie die vergelijkbaar is met een keizersnede. De operatie duurt ca. 20-30 minuten en gebeurd onder gasnarcose. Extra aandacht moet besteed worden aan post-operatieve pijnstilling. De gebruikte gasnarcose is namelijk snel uitgewerkt en dat betekent dat de vogel na de operatie ook direct weer bij is en ook volledig de pijn van de operatie voelt.

 
Voordat dierenartsen zich hiervan bewust waren kwam het voor dat na een voorspoedige operatie snel bij kwam om vervolgens toch nog te sterven aan een acute hartdood de pijn-stress. De vogels kunnen na een geslaagde operatie bij een volgende kweekronde vaak weer gewoon  leggen. Gelukkig voorkomt de stress van de operatie de productie van nog een ei tijdens dezelfde legronde. Nog een nieuw ei zou anders de volgende dag direct al weer door de gehechte maar nog niet genezen eileider moeten gaan. Hetgeen alsnog vervelende complicaties kan geven. Tijdens de operatie kan bij huiskamer en kooivogels eventueel een deel van de eileider worden weggehaald zodat het leggen definitief stopt en de legnood niet opnieuw kan voorkomen.
 

Bronvermelding: Dierenkliniek: De Toren - Drachten