Kliermaag Verwijding Syndroom (KDS)

Kliermaagverlamming

Kliermaag Verwijding Syndroom (KDS), Proventricular Dilatation Syndrome, Neuropathic Gastric Dilatation of Macaw Wasting Disease, is een zeer vervelende en meestal fataal verlopende ziekte die niet alleen Ara's maar ook Grijze Roodstaarten en Kaketoes aantast. Ook andere kromsnavel soorten kunnen deze ziekte krijgen, hoewel de amazone papegaaien relatief bestand lijken tegen deze ziekte. De ziekte is voor het eerst herkend in 1971 en is sindsdien vastgesteld bij onder andere bovengenoemde soorten maar ook bij Edelpapegaaien, Zonparkieten, Grasparkieten en Valkparkieten. De ziekte is vastgesteld bij vogels vanaf een leeftijd van 10 weken tot vele tientallen jaren oud. Relatief jonge dieren lijken dus vreemd genoeg wat meer bestand tegen deze ziekte.

Symptomen

De aandoening wordt veroorzaakt door het Bornavirus. De eerste symptomen zijn vaak braken (overgeven vanuit de krop), verminderde eetlust en kropovervulling ten gevolge van de acute infectie van krop, klier- en spiermaag en darmen. Met name bij Edelpapegaaien worden ook afwijkingen in het zenuwstelsel gezien zoals verlammingen, wankel lopen, draaihalzen enzovoort. Ongeveer 90% van de vogels die dit eerste stadium overleven lijken te herstellen. 

Maar bij de overige 10% van de vogels wordt door een chronische ontstekingsreactie het zenuwcentra in de wand van het maagdarmkanaal vernietigd. Hierdoor kan de krop zich niet of maar heel langzaam meer legen (overvulde krop). De kliermaag raakt opgestopt door de vele zaden. Deze vogels zitten na het eten vaak langdurig te slikken en met de hals te rekken. Deze vogels liggen vaak plotseling dood omdat zich of een perforatie in de spierwand ontwikkeld of de stilstaande maaginhoud gaat rotten. Bij andere vogels raakt vooral de spiermaag aangetast met als gevolg dat de opgegeten zaden niet meer fijngemalen of tegengehouden worden maar in zijn geheel en onverteerd in de ontlasting verschijnen. Deze vogels vermageren sterk ondanks een buitensporig grote eetlust en sterven uiteindelijk van uitputting door de chronische ondervoeding.

Al deze verschijnselen zijn helaas niet specifiek voor deze aandoening. Ook andere aandoeningen zoals lood vergiftiging, bacteriële en gist infectie van de krop of maag, dan wel ingeslikte vreemde voorwerpen en obstructies (touw) kunnen sterk gelijkende symptomen geven. De diagnose bij een zieke levende vogel kan gelukkig tegenwoordig door het NOIVBD snel herkent worden door bloed af te nemen en te kijken of er antistoffen in het bloed aanwezig zijn tegen het bornavirus. Natuurlijk geeft alleen deze uitslag geen 100% zekerheid, maar wel een indicatie voor verder onderzoek. Gerry Dorrestein heeft mede dank zij u als donateur van het PDD reserch Fonds ook een methode ontwikkeld om uit getrokken veren een zenuw te onderzoeken op de aanwezigheid van het virus.


Onderzoek

Meestal is er dus een volledig bloedonderzoek en ontlastingsonderzoek nodig om andere aandoeningen uit te sluiten en tegenwoordig ook een veren onderzoek. Ook kan informatie worden verkregen door middel van röntgenonderzoek. Ook andere klachten van identieke aard zoals bijvoorbeeld Looddeeltjes zijn eenvoudig op de foto te zien. Op een standaardfoto kan soms de overvulde kliermaag gezien worden en ook het ontbreken van de normaal aanwezige maagkiezel of kleine steentjes is een sterke aanwijzing. Echter vaak moet de vogel wat bariumpap gevoerd worden.

Door enige tijd daarna opnieuw röntgenfoto's te maken kan vastgesteld worden dat er een vertraagde of afwezige krop, kliermaag of darmlediging is. Echter al deze bevindingen kunnen een sterke aanwijzing zijn voor de aanwezigheid van een kliermaag verwijding syndroom maar een onomstotelijk bewijs vormen zij niet.


Definitieve Diagnose
Voor een definitieve diagnose waren vroeger stukjes weefsel uit de krop, kliermaag en/of darm nodig tegenwoordig kunnen we al antistoffen aantonen in het bloed zoals gezegt.

Bij sectie op dode dieren kan een deel van deze organen opgestuurd worden. De patholoog anatoom kan bij weefselonderzoek pas uiteindelijk de karakteristieke verschijnselen van deze ziekte onder de microscoop vaststellen en zo de diagnose bevestigen.

Kliermaag Verwijding Syndroom is een lastige ziekte omdat zowel het veroorzakende virus (borna), de wijze van overbrenging (ontlasting en braaksel?), de incubatietijd en de besmettelijkheid nog vrijwel onbekend zijn. Dus als de ziekte eenmaal in een volière opduikt is het zeer moeilijk de ziekte weer uit te roeien. Hoewel het aantal sterfgevallen meestal niet meer dan 5-10% bedraagt van het totaal aantal aanwezige vogels, kan de ziekte gedurende een periode nog wel 1-2 jaar na het eerste geval nog steeds totaal onverwacht nieuwe slachtoffers maken. Soms worden aangrenzende hokken schijnbaar overgeslagen en duikt de aandoening na drie maanden ineens alsnog aan het andere eind van de volière op.

Behandeling

Er is geen behandeling of vaccinatie bekend. Vogels die onverteerde zaden uitpoepen kunnen het vaak nog heel lang goed doen op pelletvoeding (Zupreem, Harrison). Uiteindelijk gaan deze vogels vaak toch dood.  Goede hygiëne zal de verspreiding van de ziekte moeten voorkomen. Dat wil zeggen zo min mogelijke verhuizingen binnen de hokken, geen nieuwe aankopen. Voederbakken ontsmetten en steeds in dezelfde hokken terugplaatsen. Niet met dezelfde schoenen van het ene hok in het andere hok lopen en dichte scheidingswanden tussen de vluchten.

Bronvermelding: Dierenkliniek: De Toren - Drachten